Eetproblemen in de sport: ook in Vlaanderen?

Feiten

Topsporters zijn heel prestatiegericht. Daarbij telt elk detail. Maar soms zijn (top)sporters zo intens bezig met trainen, sporten, winnen, gewicht en eten dat dit het leven volledig overneemt. Twijfel over het lichaam of het gewicht, gecombineerd met weinig of ongecontroleerd eten, kan leiden tot een eetprobleem. Of in zeer ernstige gevallen tot een eetstoornis.

 

Diverse internationale studies tonen aan dat topsporters een iets hoger risico hebben om een eetprobleem te ontwikkelen in vergelijking met wie niet aan topsport doet. Dit blijkt voornamelijk het geval voor vrouwelijke elitesporters binnen bepaalde sporttakken zoals duursporten, esthetische sporten, sporten met gewichtscategorieën, enz.


Onderzoek in Vlaanderen

 

Gezien er voor Vlaanderen geen cijfers beschikbaar waren startte de KU Leuven in 2013 een onderzoek op eigen bodem op. Het doel was de situatie in Vlaanderen inzake de eetproblematiek in topsport in kaart te brengen. Hiervoor ondervroegen ze 255 Vlaamse topsporters, 137 mannen en 118 vrouwen, van gemiddeld 17 jaar oud.

 

Meer bepaald vroegen de onderzoekers zich het volgende af:

  • Scoren topsporters gemiddeld genomen hoger op eetstoornissymptomen in vergelijking met leeftijdsgenoten van hetzelfde geslacht en dezelfde leeftijd?
  • Scoren topsporters gemiddeld genomen hoger op eetstoornissymptomen in vergelijking met (vrouwelijke) eetstoornispatiënten?
  • Scoren topsporters in Vlaanderen op een gelijkaardige wijze op eetstoornissymptomen in vergelijking met topsporters in Nederland?
  • Hangen eetstoornissymptomen bij topsporters significant samen met twee vormen van perfectionisme?

 

Bevindingen

 

De resultaten van het Vlaamse onderzoek sluiten aan bij de vaststellingen uit eerder gevoerd onderzoek in andere landen. En dus verschilt de Vlaamse topsporter inzake eetproblemen niet zoveel van zijn buitenlanse concurrent.

 

Het Vlaamse onderzoek wijst namelijk uit dat:

  • Vlaamse topsporters op “streven naar slankheid” en “boulimia” licht hoger scoren dan de doorsnee bevolking.
  • Vlaamse topsporters scoren niet hoger op "lichaams(on)tevredenheid" dan de doorsnee bevolking.
  • Op alledrie van bovenstaande kerndomeinen scoren topsporters gemiddeld lager dan de groep van vrouwelijke eetstoornispatiënten. Dit ongeacht de leeftijd.

 

De Vlaamse topsporter loopt dus licht meer risico op het vertonen van symptomen van een eetprobleem in vergelijking met de niet-topsporternde bevolking. Toch staan de Vlaamse topsporters gemiddeld genomen nog mijlen ver af van een potentiële (klinische) eetstoornis.

 

Ook blijkt dat, in vergelijking met leeftijdsgenoten, topsporters zich meer focussen op hun eetpatroon en gewicht. Maar dit is geen verrassing gezien topsporters meer aandacht moéten besteden aan wat ze eten. Alle voeding heeft immers effect op hun prestaties.

 

Onze Vlaamse topsporters zijn bovendien niet meer of minder (on)tevreden met hun lichaam dan hun leeftijdsgenoten. Een puberende topsporter verschilt dus niet zoveel van de doorsnee puber en heeft dus evenveel (of even weinig) moeite met zijn of haar veranderende lichaam.


Tenslotte stelden de onderzoekers vast dat vrouwelijke topsporters een licht hoger risico vertonen in vergelijking met topsportende mannen. Dit stemt overeen met de tendensen binnen de modale bevolking.

 

We kunnen dus stellen dat de gemiddelde Vlaamse topsporter nog ver verwijderd is van een eetstoornis. Maar hij/zij loopt wel een licht verhoogd risico ten opzichte van de gewone burger.

Welke eetstoornissen komen het vaakst voor?

shutterstock_appel_spiegel.jpg

Van normaal tot problematisch

De eetpatronen van sporters evolueren continu. Dit op een brede waaier met aan de ene kant een ‘normaal’ eetpatroon en aan de andere kant een ‘problematisch’ eetpatroon of eetstoornis.

Gezond eetpatroon en –gedrag aangepast aan vereisten van de sport

  • Nauwgezette, toch normale aandacht voor voeding en gewicht
  • Beperkt en realistich dieetgedrag in functie van prestatieverbetering
  • Doelgericht: Het doel is de prestatie verbeteren
  • De nadruk ligt op voldoende voeding opnemen en doorgedreven training in plaats van beperking van voedsel

 

Kort en extreem diëten

  • Een gezond en aangepast voedingspatroon wordt afgewisseld met periodes van kort en extreem dieetgedrag
  • De energie-inname is tijdens het extreem diëten lager dan 30 kcalorieën per kilogram vetvrije massa

Chronisch diëten

  • De bedoeling van de sporter is een constante gewichtsdaling te bereiken en om een continue energie-tekort te creëren
  • De bedoeling van de sporter is de verlaagde energie-inname vol te houden (wat niet altijd mogelijk is)
  • Veel gewichtsschommelingen

 

Eetprobleem

Een eetprobleem is een verstoring in het gezonde eetgedrag, waardoor het eetgedrag niet meer ontspannen en natuurlijk verloopt. Voorbeelden zijn lijngedrag, maaltijden overslaan en overeten. Een eetprobleem kan op zichzelf staan maar ook kaderen binnen een eetstoornis.

 

Eetstoornis

Een eetstoornis bevat verschillende componenten. Hierbij is er niet alleen sprake van een verstoring in het eetgedrag (een eetprobleem), maar ook van problemen in sociale omgang, in gedachten en gevoelens (bvb. een laag zelfbeeld), fysieke problemen (zoals een te laag of te hoog lichaamsgewicht) en een negatief lichaamsbeeld.

Van normaal naar problematisch.png

Wat zijn dan eetstoornissen?

We maken een onderscheid tussen erkende eetstoornissen en ongespecifieerde voeding- of eetstoornissen. Voor de erkende eetstoornissen worden de definities en criteria weergegeven op basis van de DSM-5 (ook gekend als de vijfde editie van de "Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders"). Bij ongespecifieerde voeding- of eetstoornissen bespreken we de in de media en de sportwereld meest gangbare termen om eetproblemen te benoemen.

 

Erkende eetstoornissen

 

Anorexia Nervosa

  • Beperking van de energie inname volgens behoefte die leidt tot een opmerkelijke laag lichaamsgewicht gezien de lengte, leeftijd, sekse, ontwikkelingstraject, en lichamelijke gezondheid. Een opmerkelijk laag gewicht wordt gedefinieerd als een gewicht dat minder is dan wat minimaal gezien wordt als normaal, of bij kinderen en adolescenten minder dan wat minimaal verwacht mag worden.
  • Intense angst om aan te komen in gewicht en om dik te worden, of aanhoudend gedrag om toename van gewicht te voorkomen, zelfs bij een opmerkelijk laag gewicht.
  • Verstoring van de wijze waarop het lichaamsgewicht of het figuur wordt ervaren, onevenredig grote invloed van het gewicht of het figuur op de zelfwaardering, of een aanhoudend gebrek aan inzicht in de ernst van het lage lichaamsgewicht.

Er worden twee types onderscheiden:

  1. Het eetbuien/purgerende type: er is sprake van eetbuien en purgeergedrag (bvb. zelfopgewekt braken, misbruik van laxeermiddelen).
  2. Het restrictieve type: eetbuien en purgeergedrag kwamen de voorbije drie maanden niet voor.

De ernst van Anorexia Nervosa wordt bepaald door de BMI. Wanneer er geen extreem gewichtsverlies is maar de andere symptomen wel aanwezig zijn, wordt gesproken van a-typische Anorexia Nervosa.

 

Boulimia Nervosa

Terugkerende episode van eetbuien. Een eetbui wordt gekenmerkt door de volgende kenmerken:

  • Eten in een afgebakende periode (bvb. twee uur) van een hoeveelheid voedsel die beslist groter is dan wat de meeste mensen zouden eten gedurende dezelfde tijd onder dezelfde omstandigheden.
  • Een gevoel van gebrek aan controle over het eten gedurende die episode (bvb. een gevoel dat je niet kan stoppen met eten, geen controle over wat en/of hoeveel je eet).
  • Terugkerend ongepast compensatie gedrag om gewichtstoename te voorkomen.
  • De eetbui en het ongepaste compensatie gedrag komen allebei gemiddeld één keer per week voor in de laatste drie maanden.
  • De zelfwaardering wordt onevenredig sterk beïnvloed door het figuur en het gewicht.
  • De verstoring vindt niet alleen plaats gedurende episodes van Anorexia Nervosa.

De ernst van de Boulimia Nervosa wordt bepaald door de frequentie van het compensatiegedrag. Wanneer eetbuien zich minder frequent of minder langdurig voordoen maar de andere symptomen wel aanwezig zijn, wordt gesproken van subklinische Boulimia Nervosa. Wanneer de persoon enkele purgeergedrag vertoont en geen eetbuien heeft, wordt gesproken van een Purgeerstoornis.

 

Eetbui-stoornis

Herhaalde episodes van eetbuien. Een eetbui wordt gekenmerkt door de volgende kenmerken:

  • Veel sneller eten dan gebruikelijk
  • Eten tot je je onaangenaam vol voelt
  • Eten van een grote hoeveelheid voedsel terwijl je lichamelijk geen honger hebt
  • Alleen eten omdat je je schaamt over hoeveel je eet
  • Een gevoel van gebrek aan controle over het eten gedurende een eetbui (bvb. een gevoel dat je niet kan stoppen met eten of de hoeveelheid die je eet).
  • Eten in een afgebakende periode (bvb. binnen twee uur), van een hoeveelheid voedsel die beslist groter is dan wat de meeste mensen zouden eten gedurende die periode in dezelfde omstandigheden.
  • Na afloop van de eetbui voelt men zich walgelijk, depressief of schuldig
  • Het hebben van eetbuien gaat gepaard met sterke gevoelens van stress.
  • De eetbui vindt gemiddeld 1 keer per week plaats gedurende drie maanden.
  • De eetbui wordt niet gevolgd door terugkerend ongepast compenserend gedrag (bij voorbeeld zelf opgewerkt braken, vasten, extreem veel bewegen) en gebeurt niet exclusief gedurende de periode van Anorexia Nervosa, Boulimia Nervosa of een Vermijdende/Restrictieve stoornis in de voedselopname.

De ernst van de Eetbui-stoornis wordt bepaald door de frequentie van de eetbuien. Wanneer eetbuien zich minder frequent of minder langdurig voordoen zijn, maar de andere symptomen wel aanwezig zijn, wordt gesproken van subklinische Eetbui-stoornis. Wanneer de eetbuien enkel plaatsvinden bij het ’s nachts wakker worden, wordt gesproken van Night Eating Syndrome.

 

Andere specifieke eetstoornissen

A-typische Anorexia Nervosa, subklinische Boulimia Nervosa, Purgeerstoornis, subklinische Eetbui-stoornis en Night Eating Syndrome vallen onder de categorie ‘andere specifieke eetstoornissen’. Ze worden gekenmerkt door een deel van de symptomen van Anorexia Nervosa, Boulimia Nervosa of de Eetbui-stoornis, en werden vroeger geplaatst binnen de categorie ‘Eetstoornis Niet Anders Omschreven’.

 

Ongespecificeerde voeding- of eetstoornissen

Dit is een algemene diagnostische categorie wanneer er onvoldoende informatie is om tot een betere diagnose te komen. Anorexia nervosa, boulimia nervosa, de eetbui-stoornis, en de ongespecificeerde voedings- of eetstoornis zijn eetstoornissen die door artsen erkend worden.

De media en de sportwereld gebruiken echter ook andere termen om eetproblemen te benoemen. en nemen hier nogal makkelijk de term ‘stoornis’ in de mond. Hoewel deze eetproblemen niet als dusdanig erkend zijn. Dit zijn onder andere ‘anorexia athletica’, ‘de vrouwelijke sporters triade’ en ‘biggarexia’.

 

Anorexia Athletica

  • Vrees om gewicht bij te komen ondanks mager te zijn
  • Gewicht is 95% (of minder) van het verwachte gewicht voor leeftijd en lengte (spierontwikkeling zorgt ervoor dat het gewicht boven de grens van 85% van anorexia blijft)
  • Verstoord lichaamsbeeld
  • Beperkte calorie-inname
  • Vaak onderbroken door geplande eetbuien
  • Overmatig of compulsief bewegen
  • Vaak samen met andere schadelijke methoden om het gewicht te controleren
  • Verstoorde maandstonden
  • Eventueel uitstel van de pubertijd
  • Maag- en darmklachten

 

Vrouwelijke sporters triade

  • Verstoord eetgedrag (zie hierboven)
  • Oligomenorroe or amenorroe (minder of afwezige maandstonden)
  • Osteoporose of osteopenie (de sterkte van de botten neemt af)

 

Biggarexia (Adoniscomplex, reversed anorexia)

  • Verstoorde lichaamsperceptie (‘Muscle Dysmorphia’ of spierdysmorfofobie); het idee dat men niet genoeg spieren heeft.
  • Sociale vermijding
  • Negatieve stemming
  • Irreële gedachten
  • Dwangmatig gedrag (sport, diëten, checken)
  • Anabolengebruik

Ben je een (top)sporter?

Ben je als (top)sporter veel bezig met trainen, voeding, eten en niet eten, of met je lichaam? Verlies je wel eens totaal de controle over hoeveel je eet? Heb je het gevoel dat het je leven over neemt? Of wens je als (top)sporter gewoon meer informatie over eetproblemen?

 

Signalen

Wil je zelf eens controleren welke de signalen zijn voor de verschillende vormen van eetstoornissen? Wil je nagaan wat de signalen zijn voor anorexia of boulimia? Wil je weten wanneer je kan spreken over eetbuien?

Getuigenissen

Als (top)sporter ben je bezig met je jezelf, je sport en je omgeving. Dit gaat natuurlijk ook gepaard met ideeën en gevoelens die hiermee te maken hebben. Wil je de ervaringen van anderen eens naast die van jezelf plaatsen?

Hoe hulp zoeken?

Je herkende een en ander en je wil dit graag eens toetsen bij iemand die ervaring heeft? Je wil je graag op een professionele manier laten helpen maar weet niet goed waar je kan aankloppen?

Ben je een trainer of betrokken bij de omkadering van een (top)sporter?

Wens je meer informatie over eetproblemen? Of hoe je als begeleider signalen kan detecteren? En hoe je jouw (top)sporter kan helpen als je een probleem vermoedt?

Signalen

Een eetprobleem herkennen is niet gemakkelijk. Maar als trainer, coach, sportbegeleider kan je wel alert zijn voor bepaalde signalen.

Maar wat zijn de signalen van een eetprobleem? Is dit enkel ondergewicht of zijn er meer indicatoren? En wanneer wordt het (eet-)gedrag van jouw (top-)sporter alarmerend?

Preventie

Een eetprobleem- of stoornis heeft niet één grote oorzaak. Doorgaans is een eetprobleem een gevolg van een samenspel van factoren. Als trainer, coach, sportbegeleider kan je helpen om het risico bij jouw topsporter te verkleinen.

Hoe communiceer je met jouw topsporter het best als het over voeding gaat? Hoe ondersteun je jouw (top)sporter hierin het best? Waar moet je op letten om ongezond eetgedrag te voorkomen?

Trainingsimpact

Als trainer, coach, sportbegeleider van jouw (top-)sporter sta je niet alleen in voor de sportspecifieke training. Ook hou je rekening met de algemene fysieke training, het psychologisch welzijn en het voedingspatroon van jouw topsporter.

Hoe benader je best jouw (top-)sporter inzake zijn/haar voedingspatroon? Hoe geef je best advies? Wat geef je als advies?

Interventie

Als trainer, coach, sportbegeleider ben je vaak de eerste die iets merkt als er iets scheelt bij de (top-)sporter.

Heb je een vermoeden dat jouw (top)sporter kampt met een eetprobleem? Is er bij jouw (top)sporter een eetprobleem vastgesteld? Hoe benader je hem/haar?

Ben je ouder van een (top)sporter?

Wens je meer informatie over eetproblemen? Of hoe je als ouder, partner of vriend signalen van een eetprobleem kan opvangen? En hoe je dan omgaat met die signalen en hulp kan bieden?

shutterstock_anonieme_getuigenis.jpg

Signalen

Een eetprobleem herkennen is niet gemakkelijk, zeker niet als ouder of partner. Het herkennen van signalen voor eetproblemen kan al de start zijn van de oplossing voor jouw kind of partner.

Maar wat is een signaal van een eetprobleem? Is dit enkel ondergewicht? En wanneer wordt het (eet-)gedrag alarmerend?

Voeding

Als ouder of partner van een topsporter dien je constant rekening te houden met zijn of haar trainingsplanning, rustperiodes, begeleidingssessies, specifieke voedingsschema,...

Hoe benader je best jouw kind/partner/vriend inzake zijn/haar voedingspatroon? Hoe geef je best advies? Wat geef je als advies?

Preventie

Een eetprobleem- of stoornis heeft niet één grote oorzaak. Doorgaans is een eetprobleem een gevolg van een samenspel van factoren. Als ouder, partner, vriend,... kan je hier je steentje bijdragen.

Hoe communiceer je met jouw kind, partner, vriend,... als het over voeding gaat? Hoe ondersteun je jouw topsporter hierin het best?

Helpen

Als ouder, partner of vriend ben je vaak de eerste die iets merkt als er iets schort. Een persoon met een eetprobleem helpen is niet bepaald evident, maar je kan hier wel een bepalende rol spelen.

Heb je een vermoeden dat jouw kind, partner of vriend kampt met een eetprobleem? Hoe benader je hem of haar?

Hulp of advies nodig?

Informatie rond hulpverlening

Misschien herken je bepaalde signalen of lijken de getuignissen sterk op wat je zelf ervaart.

Informatie op websites (hoe goed ze ook moge zijn) geeft geen zekerheid. Als je een groot aantal van de elementen herkent, kan je een inschattingsgesprek plannen bij een psycholoog. In zo’n gesprek kan je al je vragen voorleggen en kan er maatgericht verkend worden of er een probleem is. Mogelijke oplossingen worden overlopen.

Daarna kan je zelf kiezen wat je best lijkt, maar voor velen is het erg opluchtend om met een expert mogelijkheden tot oplossing op te lijsten.

Kies de weg die best bij je past!

Heb je nood aan een gesprek met een (sport)psycholoog die goed thuis is in de uitdagingen van topsport, ook op vlak van eetgedrag, zelfbeeld en uiterlijk? Of heb je voedingsadvies nodig en weet je niet waar naartoe? Neem dan contact op met Sofie Debaere en zij zal je naar de juiste persoon doorverwijzen.


Informatie over dit project

Dit project is een samenwerking tussen Bloso en Eetexpert vzw:

  • Eetexpert vzw is een onafhankelijk kenniscentrum ter ondersteuning en professionalisering van preventie en hulpverlening bij eet- en gewichtsproblemen voor alle leeftijdsgroepen. (Eetexpert vzw, Rondestraat 51, 3010 Kessel-Lo, info@eetexpert.be, 0032 16 84 56 99) 

Disclaimer

Deze website bevat informatie die zorgvuldig en op wetenschappelijke basis is samengesteld door verschillende professionele auteurs. In de mate van het mogelijke zal de informatie geupdated worden, maar dit is geen garantie voor de meest recente informatie.

De informatie is bedoeld als sensibilisering voor eetproblemen in de (top)sport en is geen vervanging voor advisering of behandeling bij professionele hulpverleners.

De auteurs van de teksten en de uitgever van de website kunnen in geen geval verantwoordelijk of aansprakelijk worden gesteld voor (1) schade op welke manier dan ook onstaan door gebruik van de aangeboden informatie en (2) er alsnog mochten fouten, in welke zin dan ook, voorkomen in de zogenaamde ‘Content’. Wie die Content raadpleegt en/of er gebruik van maakt, doet dit onder de volstrekt eigen verantwoordelijkheid.

De website kan tips en raad geven, maar kan in geen geval het succes ervan garanderen. We dringen er met aandrang op aan dat een medisch expert wordt geraadpleegd bij problemen die als ernstig worden ervaren of zouden moeten ervaren worden.

Terug naar boven